Archiwa: odkrywca - Dziennik Wałbrzych

Srebrna Góra. Tajemnice i skarby ukryte w studniach

Agnieszka Pisarska — Mon, 18 May 2026 09:59:43 +0000

W Srebrnej Górze, gdzie znajduje się najwyżej położona twierdza górska w Europie, kilkudziesięciu eksploratorów i pasjonatów historii nieoczywistej rozmawiało o badaniach dawnych studni.

W trzydniowej konferencji zorganizowanej przez Miesięcznik Odkrywca wzięło udział niemal siedemdziesiąt osób. Rozmawiano o tajemnicach, legendach czy historiach ukrytych w studniach skarbów, jak i o badaniach naukowych prowadzonych w studniach srebrnogórskiej twierdzy i zamku Grodziec.

– My akurat tu prezentujemy, można powiedzieć, wyniki tych wszystkich badań, bo nie skończyliśmy jeszcze tych badań właśnie na terenie Zamku Grodziec, ale w tej chwili mamy tyle tych efektów, że warto już nad nimi się zastanowić, jeśli chodzi o rodzaj konkretnie tam zasypu ze studni. Natomiast tu mamy problem z kolei związany z budową studni w samej twierdzy Srebrna Góra. To jest zupełnie co innego. Nie mamy tutaj studni zasypanej, tylko studnia funkcjonuje, jest zalana wodą, natomiast jest bardzo nietypowo zbudowana – mówi Łukasz Orlicki z Grupy Eksploracyjnej Miesięcznika Odkrywca.

– Mamy te nasze studnie kute w litej skale. O co chodziło autorowi? Dlaczego wykonał ten chodnik nagle 40 metrów pod ziemią, długi na 73 metry, który się wznosi i łączy z drugą studnią? O co chodzi? Tej drugiej studni tak naprawdę nie ma w materiałach archiwalnych i nie jest ona studnią, bo nikt jej tak nie nazwał – mówi Grzegorz Basiński z Twierdzy Srebrna Góra.

Studnie to prawdziwe składnice skarbów. Po kilkuset latach od ich wykopania wciąż kryją mnóstwo tajemnic.

– No jak najbardziej. To my to po prostu widzimy. Od zeszłego roku wyszło tych tajemnic bardzo dużo. Możemy je podzielić w tej chwili na takie, które właśnie są związane z budową studni, ale również i z tym, czym czasem taka studnia po jej wyłączeniu z użytkowania była zasypana. I mamy do czynienia ze studnią zamku Grodziec, gdzie z kolei wyszły olbrzymie ilości różnego rodzaju przedmiotów, można powiedzieć cennych skarbów. W tej chwili już tam biżuteria z epoki wiktoriańskiej wyszła, były srebrne fragmenty, po srebrne świeczniki, pozłacane zwieńczenia, ale też olbrzymia ilość broni białej. To są niezwykłe historie studni zamkowych właśnie z rejonu Dolnego Śląska – mówi Łukasz Orlicki.

Szacuje się, że na Dolnym Śląsku wciąż pozostaje kilkaset często zasypanych czy niezbadanych studni. Do tematu będę wracał.

fot. A.Pisarska/ Dziennik Wałbrzych

Artykuł Srebrna Góra. Tajemnice i skarby ukryte w studniach pochodzi z serwisu Dziennik Wałbrzych.

Zamek Grodno. Ruszył kolejny etap badań archeologicznych na zamku

Bartek Paulus — Mon, 03 Jun 2019 18:02:03 +0000

Bullę „antypapieża” Pedro de Luny, średniowieczne monety, groty czy fragmenty porcelany udało się odnaleźć do tej pory w czasie prac archeologicznych na Zamku Grodno w Zagórzu Śląskim. Trafiono także na tajemniczy mur, który może wskazywać, że warownia powstała w miejscu rozebranej wcześniej budowli. Czy tak było? Odpowiedzi na to pytanie archeolodzy i eksploratorzy poszukają w czasie rozpoczętych dziś badań.

Zamkiem Grodno od lat interesują się eksploratorzy i archeolodzy. Grupa Eksploracyjna Miesięcznika „Odkrywca” kilka lat temu rozpoczęła od badań georadarem, wówczas szukano nieznanych, podziemnych korytarzy. Dziś swoją uwagę specjaliści skupiają na pracach archeologicznych.

W tym roku prace koncentrują się na dwóch miejscach. Pierwsze to nasyp przy zamkowym murze, w którym dwa lata temu odnaleziono unikatową bullę „antypapieża” Benedykta XIII. To tu odnaleziono także fragmenty kamiennego mury, którego przeznaczenia jeszcze nie określono. Prace prowadzone będą także na dziedzińcu zamku wysokiego, gdzie być może uda się odnaleźć fragmenty budowli, która istniała w tym miejscu wcześniej.

– Oba miejsca będziemy eksplorować, prowadzić badania, będą to wykopy sondażowe, archeologiczne. Ręcznie będzie on eksplorowany. Każdą warstwę będziemy sprawdzali. Do tej pory ilościowo, najwięcej, jak zwykle przy tego typu obiektach, było ceramiki wczesno, późno średniowiecznej, fragmentów kości, są też monety. Odnaleźliśmy także zapinkę gotycką, pion szachowy czy grot. Liczymy na podobne znaleziska w czasie rozpoczętych prac – mówi Łukasz Orlicki z miesięcznika „Odkrywca”.

Miejsce, w którym prowadzone są badania budzi spore nadzieje eksploratorów, bo wcześniej nie prowadzono tu badań archeologicznych.

Zamek Grodno kryje jeszcze skarby?

– Mamy przecież tego dowody. Ta bulla antypapieża, te monety, ta ceramika są tego dowodem, że tych artefaktów może być więcej. Tutaj robiliśmy badania w trzech miejscach, obok siebie praktycznie, a zamek jest rozległy. Mury zamkowe są długości około 400 metrów, więc tych miejsc na stromym zboczu, przy wieży, przy skałach, ciekawych archeologicznie może być więcej – mówi Paweł Brzozowski, dyrektor Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu.

To co do tej pory udaje się odnaleźć w ziemi pozwala na stworzenie wizji tego, jak przed wiekami wyglądało życie w tym miejscu. Porzucone niegdyś szczątki zwierząt wyjaśniają między innymi to, co znajdowało się wówczas na stołach.

– Spodziewalibyśmy się, to chyba każdy z na tak kojarzy, że dawna szlachta, panowie, właściciele zamku mieli przywilej spożywania dziczyzny, że polowali w lasach i później tę dziczyznę spożywali. Tego nie ma tutaj praktycznie. Okazuje się, że to co tutaj znaleźliśmy, to w 80 procentach była wołowina, pozostałości bydła, oprócz tego trochę wieprzowiny, nieliczne owce i kozy, i pojedyncze kości zwierząt dziko żyjących. To też pokazuje, że w średniowieczu, okoliczne lasy były chyba zwyczajnie przetrzebione – mówi Paweł Konczewski z Katedry Antropologii Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.

Zamek na zamku?

W czasie trwających prac prowadzone będą także badania architektoniczne. W ubiegłym roku trafiono na pozostałości murowanej, kamiennej budowli, która może być starsza od stojących obecnie zamkowych murów.

Istnieje podejrzenie, że gdy na początku XIV wieku rozpoczęto budowę wysokiego zamku, rozebrano jakąś budowlę. Wszystko wskazuje zatem, że odkryty mur to fragment starszego zamku. O ile starszego? Tego nie wiadomo i być może prowadzone prace pozwolą to wyjaśnić.

– Jak wygląda to od strony praktycznej? Trzeba po prostu te relikty tych murów odkopać. Przyjrzeć się im, ich konstrukcji, składowi zaprawy, porównać z innymi budowlami średniowiecznymi, które istnieją w pobliżu. Pomaga nam w tym profesor Małgorzata Chorowska, historyk architektury z Politechniki Wrocławskiej – dodaje Konczewski.

Prace prowadzone są przez miesięcznik „Odkrywca” i kwartalnik „Archeologia Żywa”, przy udziale studentów Uniwersytetu Przyrodniczego. Potrwają do końca tygodnia.

Archeolodzy w Zamku Grodno. 3.06.2019 r. fot. Jacek Zych / Dziennik Wałbrzych

Artykuł Zamek Grodno. Ruszył kolejny etap badań archeologicznych na zamku pochodzi z serwisu Dziennik Wałbrzych.

Tunele techniczne wokół Zamku Książ. To tam są ukryte zaginione księgozbiory? [FOTORELACJA]

Bartek Paulus — Sat, 30 Mar 2019 07:00:15 +0000

Po raz kolejny zabieramy Was do miejsc, do których przeciętny zjadacz chleba nie ma na codzień dostępu. Tym razem, dzięki uprzejmości miesięcznika Odkrywca, pokażemy starsze, pochodzące z przełomu XIX i XX w., mniej znane od tych wykutych pod zamkiem przez hitlerowców, podziemia techniczne pod Zamkiem Książ.

To właśnie tam prowadzi ślad zaginionego księgozbioru i średniowiecznych dokumentów, na jaki trafili historycy w archiwalnych dokumentach Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Próby wyjaśnienia zagadki zaginionego depozytu podjęła się Grupa Eksploracyjna Miesięcznika Odkrywca. Przy okazji wykonana zostanie dokładna inwentaryzacja podziemnych tuneli, kanałów technicznych znajdujących się tuż pod powierzchnią na terenie zamkowego kompleksu. To tam mógłby być ukryty bezcenny księgozbiór.

Grupa Eksploracyjna Miesięcznika Odkrywca podczas badań w tunelu technicznym pod Zamkiem Książ. 24.03.2019 r. fot. Jacek Zych / Dziennik Wałbrzych

GEMO bierze pod uwagę obecnie trzy hipotezy. Pierwsza zakłada, że cenne zbiory zostały wywiezione przez Armię Czerwoną.

– To najbardziej oczywista teoria, ale nie wiemy czy najbardziej prawdopodobna. W momencie, gdy do Książa wkroczyła druga jednostka Armii Czerwonej, która przebywała tam kilka, kilkanaście tygodni, ten depozyt miał znajdować się jeszcze pod ziemią. W późniejszych dokumentach urzędnicy także podejrzewają, że zbiory wciąż są ukryte – mówi Orlicki.

Inne wątki dotyczą usunięcia zbiorów przez organy państwowe lub być może przez prywatne osoby. „Odkrywca” odnalazł tropy z końca lat czterdziestych, związanych ze śledztwem Milicji Obywatelskiej. Ostatnia hipoteza zakłada oczywiście to, że całość depozytu lub przynajmniej jego fragmenty wciąż znajdują się pod ziemią.

Artykuł Tunele techniczne wokół Zamku Książ. To tam są ukryte zaginione księgozbiory? [FOTORELACJA] pochodzi z serwisu Dziennik Wałbrzych.

Bezcenne księgozbiory w podziemiach Zamku Książ? „Odkrywca” na tropie tajemniczego depozytu

Bartek Paulus — Fri, 29 Mar 2019 14:40:59 +0000

Zagadkę tajemniczego depozytu, ukrytego w czasie II wojny światowej w podziemiach Zamku Książ spróbują wyjaśnić członkowie Grupy Eksploracyjnej Miesięcznika Odkrywca. Wszystko wskazuje na to, że chodzi o nieznane, średniowieczne rękopisy z X i XI wieku oraz kolekcję hrabiego Colonna-Walewskiego, prawdopodobnie Aleksandra Colonna-Walewskiego, nieślubnego syna Napoleona I i Marii Walewskiej.

Chociaż Zamek Książ rok rocznie odwiedza tysiące turystów, a jego historią od lat zajmują się historycy i pasjonaci tajemnic, to wciąż może kryć wiele niewyjaśnionych historii. Na ślad jednej z nich trafiono w archiwach.

– Nasz wieloletni współpracownik, Lech Zwirełło, badacz i archiwista, który prowadził kwerendę w Archiwum Akt Nowych natknął się na bardzo ciekawy zbiór dokumentów z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Możemy z nich poznać szczegóły związane z poszukiwaniami prowadzonymi przez ministerstwo tego dosyć oryginalnego i zagadkowego depozytu – mówi Łukasz Orlicki z GEMO.

Pierwszy dokument pochodzi z czerwca 1946 roku, a jego autorem jest referentka ministerstwa, Jadwiga Mussilowa.

– Powstał on w dość dramatycznym momencie, gdy Zamek Książ po raz drugi został zajęty przez jednostkę Armii Czerwonej, która usunęła mieszkających w budynkach zamkowych dawnych pracowników księcia. Jednym z eksmitowanych miał być zamkowy bibliotekarz – tak przynajmniej opisuje to wydarzenie referentka. Bibliotekarz nazywał się Hochbaum. To właśnie on przekazywał ministerstwu informacje o ukrytych podziemiach, średniowiecznych rękopisach i kolekcji hrabiego, na którą składały się nie tylko księgi, ale także inne przedmioty, w tym numizmaty – dodaje Orlicki.

Informacje o ukrytej kolekcji wzbudziły zainteresowanie w ówczesnym resorcie kultury i sztuki. Jednak w latach 1946 – 1947 nie podjęto poważniejszych prób jej odszukania. W tym czasie delegaci ministerstwa mieli dużo pracy z zabezpieczaniem dóbr, które wciąż pozostawały na terenie zamku. Z czasem podejmowane były próby organizacji wypraw do podziemi. Nie doszły jednak do skutku. Główny informator, Hochbaum, został wysiedlony z Polski.

Mniej więcej w tym samym okresie pojawił się inny Niemiec, który nie został jeszcze przez Grupę Eksploracyjną Miesięcznika Odkrywca zidentyfikowany. To on miał mówić o ukrytych w podziemiach Książa zbiorach archiwum klasztoru Monte Cassino.

– To spore zaskoczenie, ponieważ wiemy wszyscy, że bardzo bogate zbiory klasztoru zostały ewakuowane przed bombardowaniem, zresztą z inicjatywy Austriaka, Juliusa Schlegera, oficera Luftwaffe, do Watykanu. Nic nie wiem o tym, żeby jakiś ich fragment został oddzielony i skierowany gdzie indziej, w tym przypadku do Zamku Książ – mówi Orlicki.

Grupa Eksploracyjna Miesięcznika Odkrywca podczas badań w tunelu technicznym pod Zamkiem Książ. 24.03.2019 r. fot. Jacek Zych / Dziennik Wałbrzych

Co chcą wyjaśnić?

Bezcenne zbiory miały być ukrywane w podziemiach Zamku Książ. Grupa Eksploracyjna Miesięcznika Odkrywca podjęła się próby wyjaśnienia tej zagadki. Prowadzone są kwerendy w archiwach, trwa ustalanie szczegółów tej sprawy, by odpowiedzieć na pytanie, w których dokładnie podziemiach księgozbiory miały być złożone. Poszukiwacze chcą wyjaśnić także kim był tajemniczy bibliotekarz.

Grupa zamierza przeprowadzić badania płytszych podziemi znajdujących się na terenie kompleksu. Miejsc, które pozostają w cieniu korytarzy wydrążonych przez więźniów w czasie II wojny światowej. W efekcie ma dojść także do dokładnej inwentaryzacji płytkich podziemi, być może za pomocą skaningu laserowego lub badań georadarowych.

– Te podziemia, o których mówimy, są płycej położone. Są związane z systemem grzewczym zamku. Zostały zbudowane na przełomie XIX i XX wieku. Główny kanał grzewczy ma ponad 700 metrów. Do tego dochodzą płytsze kanały. Całość podziemi liczy około kilometra. Mamy inwentaryzację z lat 60. i 70., ale nie we wszystkich aspektach są one ą precyzyjne i dokładne. Zagadkę stanowi choćby kwestia ich połączeń z budynkami mieszkalnymi przy zamku. To między innymi chcemy wyjaśnić – tłumaczy Orlicki.

Hipotezy?

GEMO bierze pod uwagę obecnie trzy hipotezy. Pierwsza zakłada, że cenne zbiory zostały wywiezione przez Armię Czerwoną.

– To najbardziej oczywista teoria, ale nie wiemy czy najbardziej prawdopodobna. W momencie, gdy do Książa wkroczyła druga jednostka Armii Czerwonej, która przebywała tam kilka, kilkanaście tygodni, ten depozyt miał znajdować się jeszcze pod ziemią. W późniejszych dokumentach urzędnicy także podejrzewają, że zbiory wciąż są ukryte – mówi Orlicki.

Inne wątki dotyczą usunięcia zbiorów przez organy państwowe lub być może przez prywatne osoby. „Odkrywca” odnalazł tropy z końca lat czterdziestych, związane ze śledztwem Milicji Obywatelskiej. Ostatnia hipoteza zakłada oczywiście to, że całość depozytu lub przynajmniej jego fragmenty, wciąż znajdują się pod ziemią.

Grupa Eksploracyjna Miesięcznika Odkrywca podczas badań w tunelu technicznym pod Zamkiem Książ. 24.03.2019 r. fot. Jacek Zych / Dziennik Wałbrzych

Artykuł Bezcenne księgozbiory w podziemiach Zamku Książ? „Odkrywca” na tropie tajemniczego depozytu pochodzi z serwisu Dziennik Wałbrzych.